حسن حسين زاده شانه چى
220
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
خاندانهاى اصيل شيعى در آن مىزيستند . باتوجه به سياست تقيه و احتياط شديدى كه امام عسكرى عليه السّلام و خود عثمان در پيش گرفته بودند ، تعداد معدودى از شيعيان از نيابت خاص او آگاهى داشتند ، در عين حال موقعيت ممتاز و چهره شناختهشدهء او در بين اصحاب امام عسكرى عليه السّلام ، وكلا را به قبول نيابت وى و پيروى از دستوراتش واداشت . با اين وجود ، بسيارى از شيعيان از پرداخت وجوه شرعى به او خوددارى مىكردند ، تا زمانىكه نشانهاى ارائه دهد كه نيابت و وكالت او را از جانب امام عليه السّلام تأييد كند . اين عملكرد شيعيان ، در حقيقت همان شيوهاى بود كه در گذشته و بر اساس معيارهاى مشخص شده از جانب ائمه عليهم السّلام براى تشخيص امام بر حق به كار مىگرفتند و اينك دربارهء نائبان و وكيلان وى نيز به آن تمسك مىجستند . در روايتى ، كلينى از سعد بن عبد الله قمى نقل مىكند . حسن بن نضر ، كه پس از درگذشت امام عسكرى دربارهء وكلا شك و ترديد داشت ، اموالى را از طرف گروهى از شيعيان به بغداد آورد و درپى يافتن وكيل امام بود . پس از چند روز ، در ديدار با برخى وكلا و با مشاهدهء برخى نشانهها از آنها و با دريافت پيغامى از امام كه او را از شك و ترديد در اين امور برحذر مىداشت ، « 1 » براى او مسلّم شد كه آنها وكيل امام هستند . عمرى در بغداد همچنان مخفيانه به رهبرى نظام وكالت مىپرداخت و موظف بود همهء اقدامات امام در قبال وكيلان را انجام دهد . او وكلايى در شهرها تعيين مىكرد كه وظيفهء حل و فصل مشكلات دينى شيعيان و رسانيدن وجوه شرعى آنها را به وى داشتند ، حتى در شهر بغداد نيز وكيلانى معين نموده بود كه مأمور تماس با شيعيانى بودند كه به اين شهر مىآمدند « 2 » . مشكل
--> ( 1 ) . ر ك : كلينى ، الكافى ، ج 2 ، ص 454 . ( 2 ) . ر ك : طوسى ، همان ، ص 9 - 368 .